Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam: Đang phát triển đến đâu?

Theo Báo cáo Chỉ số Hệ sinh thái Khởi nghiệp Toàn cầu 2026 (Global Startup Ecosystem Index 2026) của StartupBlink, Việt Nam đang ở vị trí thứ 50 thế giới, mức xếp hạng cao nhất từ trước đến nay.

Còn Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO) đánh giá, Việt Nam duy trì vị trí xếp hạng 44/139 quốc gia về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2025. Đặc biệt, theo WIPO, trong suốt 15 năm liên tiếp, chỉ số đổi mới sáng tạo của Việt Nam luôn vượt trội so với trình độ phát triển kinh tế.

“Đua nở” hệ sinh thái khởi nghiệp

Năm 2026, TP.HCM lần đầu tiên lọt Top 100 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu, tăng 12 bậc và xếp hạng 98 thế giới. Thành phố hiện dẫn đầu Đông Nam Á về mức độ trưởng thành của hệ sinh thái khởi nghiệp; nổi bật ở các lĩnh vực Fintech và Blockchain, lần lượt xếp hạng 60 và 70 toàn cầu.

TP.HCM đã đưa Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo vào vận hành, đồng thời thí điểm thương mại hóa 54 sản phẩm công nghệ với tổng nguồn lực hơn 500 tỷ đồng, trong đó vốn ngoài ngân sách chiếm trên 50%.

Còn Hà Nội đã xây dựng khung chính sách cho trung tâm đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư mạo hiểm và sàn giao dịch công nghệ.

Trong khi đó, Đà Nẵng đã hình thành hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp gồm 3 trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp, 12 vườn ươm, 8 không gian làm việc chung, 6 quỹ đầu tư và khoảng 200 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Ở cấp quốc gia, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) đã hỗ trợ hơn 300 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và 200 doanh nghiệp trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI). Trung tâm cũng xây dựng 15 mạng lưới tại 22 quốc gia và vùng lãnh thổ với hơn 2.000 thành viên, góp phần kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc tế, tư vấn chính sách và xúc tiến đầu tư cho doanh nghiệp trong nước.

Ngoài Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng, năm nay cũng ghi nhận Hải Phòng xuất hiện trong nhóm 1.000 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu, cho thấy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Việt Nam đang dần mở rộng ra ngoài các trung tâm truyền thống.

Hệ sinh thái “3 Nhà”

Năm 2025, Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã giao nhiệm vụ cho 4 trường đại học, 3 địa phương cùng các bộ, ngành triển khai mô hình hợp tác “3 Nhà” (Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp) - mô hình đã chứng minh hiệu quả tại nhiều quốc gia phát triển.

Nhằm tạo hành lang pháp lý cho mô hình hợp tác này, Chính phủ và các bộ, ngành đã ban hành nhiều văn bản quan trọng. Trong đó có Nghị định số 125/2026/NĐ-CP quy định về nhóm nghiên cứu, trung tâm đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp khởi nguồn, chuyển giao và thương mại hóa trong cơ sở giáo dục đại học; Nghị định số 159/2026/NĐ-CP về giảng viên đồng cơ hữu; Nghị định số 180/2025/NĐ-CP thiết lập khuôn khổ pháp lý cho hợp tác công - tư trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, quy định cơ chế đồng tài trợ, quyền sở hữu trí tuệ, dữ liệu và phân chia lợi ích.

Song song đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã trình Thủ tướng Đề án thúc đẩy hiệu quả mô hình hợp tác Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp trong giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, hướng tới xây dựng cơ chế liên kết bền vững giữa đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo với nhu cầu phát triển của doanh nghiệp và địa phương.

Sau khi được triển khai, mô hình hợp tác “3 Nhà”, các trường đại học cũng ghi nhận nhiều kết quả tích cực trong hợp tác với doanh nghiệp. Đại học Quốc gia TP.HCM đã ký kết 104 văn bản hợp tác, triển khai hơn 310 hoạt động và huy động khoảng 234 tỷ đồng từ các đối tác.

Đại học Quốc gia Hà Nội hiện hợp tác với 138 doanh nghiệp, giá trị đặt hàng nghiên cứu đạt gần 128 tỷ đồng; riêng 6 tháng đầu năm 2026 đạt hơn 96 tỷ đồng và đã làm việc với 235 đối tác, góp phần thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu cũng như giải quyết các bài toán thực tiễn của doanh nghiệp và địa phương.

Điển hình, Đại học Bách khoa Hà Nội cũng đang hoạt động phối hợp với Thành phố trong thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tài trợ cho các nghiên cứu và sản phẩm nghiên cứu định hướng thị trường hóa, đề xuất các dự án, chương trình, nhiệm vụ nghiên cứu và hoàn thiện sản phẩm nghiên cứu.

“Chúng tôi cũng đang tập trung vào các giải pháp phát huy nội lực như xây dựng và vận hành hiệu quả hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, phát huy vai trò của các quỹ phát triển khoa học công nghệ, các quỹ đầu tư để để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, thúc đẩy hình thành các doanh nghiệp khởi nghiệp, khởi nguồn; xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh để giải quyết những bài toán lớn của thực tế.”, GS.TS, NGƯT Lê Anh Tuấn - Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội - cho biết.

Kết quả trên diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy mạnh các chính sách về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Đây được xem là nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ và thúc đẩy tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, góp phần đưa Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên mới.