Trực tiếp: Lễ trao giải VinFuture 2025

Giải thưởng chính VinFuture 2025 trị giá 3 triệu USD được trao cho Tiến sĩ Douglas R. Lowy, Tiến sĩ John T. Schiller, Tiến sĩ Aimee R. Kreimer và Giáo sư Maura L. Gillison vì những khám phá và phát triển vaccine HPV nhằm phòng ngừa các khối u do virus papilloma ở người gây ra.

Các nghiên cứu nền tảng về protein capsid của virus papilloma ở người (HPV) do Tiến sĩ Tiến sĩ Douglas R. Lowy và Tiến sĩ John T. Schiller thực hiện đã dẫn đến sự phát triển của các loại vaccine HPV hiệu quả cao, giúp ngăn ngừa hàng triệu ca ung thư cổ tử cung, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển.

Việc tiêm chủng HPV với phác đồ liều đơn, được xác nhận qua các nghiên cứu lâm sàng có tính bước ngoặt của Tiến sĩ Aimee R. Kreimer, đã mở rộng khả năng tiếp cận trên toàn cầu và được Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị.

Bên cạnh đó, các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm dịch tễ học của Giáo sư Maura L. Gillison và Tiến sĩ Aimee R. Kreimer đã xác định mối liên hệ giữa HPV và ung thư vùng đầu - cổ, một mối đe dọa ung thư đáng chú ý có thể được giảm thiểu nhờ tiêm vaccine HPV.

Thành tựu của Tiến sĩ Lowy, Tiến sĩ Schiller, Tiến sĩ Kreimer và Giáo sư Gillison đã cứu sống hàng triệu người và sẽ tiếp tục góp phần làm giảm gánh nặng ung thư toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới.

Giải Đặc biệt dành cho nhà khoa học nghiên cứu các lĩnh vực mới vinh danh 5 nhà khoa học: Giáo sư Venkatesan Sundaresan, Giáo sư Raphaël Mercier, Tiến sĩ Emmanuel Guiderdoni, Tiến sĩ Imtiyaz Khanday và Tiến sĩ Delphine Mieulet vì những đổi mới trong phát triển các loại cây trồng lai có khả năng tự nhân giống.

Ưu thế lai đề cập đến sự vượt trội về năng suất và khả năng sinh trưởng của cây lai so với cây bố mẹ. Mặc dù hạt giống lai cho năng suất cao, nhưng nông dân phải mua lại hạt mới cho mỗi vụ mùa.

Việc sản xuất hạt lai ở cây lúa, lương thực chính của hơn một nửa dân số thế giới, là một quy trình phức tạp và tốn kém, dẫn đến giá thành hạt giống cao. Vì vậy, lợi ích của giống lai vẫn chưa đến được với phần lớn nông dân trồng lúa.

Công trình nghiên cứu mang tính đột phá này đã ứng dụng hiểu biết về sinh học phát triển và di truyền để tạo hạt giống lúa mang các đặc tính có lợi giống hệt cây mẹ, chỉ thông qua quá trình tự thụ phấn của cây.

Giải đặc biệt dành cho nhà khoa học nữ giành cho Giáo sư Mary-Claire King vì phát hiện gen BRCA1 liên quan đến nguy cơ ung thư vú và buồng trứng.

Giáo sư Mary-Claire King đã phát hiện rằng các đột biến trong gen BRCA1 có liên quan đến sự phát triển của ung thư vú và buồng trứng, đặt nền móng cho xét nghiệm di truyền, tầm soát ung thư và y học cá thể hóa.

Bằng cách nghiên cứu các gia đình có nhiều thành viên mắc ung thư vú khởi phát sớm, Giáo sư King đã thành công trong việc xác định vị trí của gen BRCA1 tại một vùng nhiễm sắc thể cụ thể (nhiễm sắc thể 17q21) vào năm 1990, trước khi bộ gen người được giải mã.

Việc phát hiện ra các đột biến BRCA1 và ảnh hưởng của chúng đối với ung thư vú và buồng trứng đã khẳng định chắc chắn khái niệm về tính di truyền của nguy cơ ung thư, đồng thời đặt nền tảng cho lĩnh vực di truyền học ứng dụng trong điều trị ung thư.

Giải đặc biệt dành cho nhà khoa học đến từ các nước đanh phát triển được trao cho Giáo sư Esperanza Martínez-Romero vì những tiến bộ trong nghiên cứu sinh thái vi sinh vật và cơ chế cố định nitơ cộng sinh tại các hệ sinh thái nhiệt đới. Thực vật tương tác với nhiều quần xã vi sinh vật đa dạng. Các vi sinh vật cộng sinh này mang lại lợi ích cho cây chủ.

Đặc biệt, các vi khuẩn cố định nitơ, tiêu biểu là Rhizobium, có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sinh trưởng và năng suất cây trồng. Khác với nhiều phương pháp trước đây vốn dựa vào các chủng Rhizobium mô hình hoặc các chế phẩm thương mại từ vùng ôn đới, Giáo sư Esperanza Martínez-Romero tập trung vào việc phân lập các chủng bản địa thích nghi với điều kiện đất và cây trồng ở vùng nhiệt đới, qua đó đóng góp nền tảng quan trọng cho hiểu biết về sinh thái vi sinh vật và cơ chế cố định nitơ cộng sinh.

Bà đã phát hiện và mô tả nhiều loài Rhizobium mới, góp phần vào phân loại vi sinh và sự hiểu biết về tương tác cây - vi sinh trong nông nghiệp.

Phát hiện sớm về Rhizobium tropici của bà đã mở ra một hướng nghiên cứu hoàn toàn mới về vi khuẩn cố định nitơ thích nghi với môi trường nhiệt đới. Công trình của bà đã có ảnh hưởng sâu rộng trong lĩnh vực sinh thái học vi sinh vật thông qua việc nhấn mạnh vào sự đa dạng vi sinh, mối quan hệ cộng sinh vượt ra ngoài cây họ đậu, và ứng dụng thực tiễn trong bối cảnh nguồn lực hạn chế.

Phát biểu nhận giải, bà cảm ơn những cơ hội từ giải thưởng VinFuture và nhấn mạnh sự cần thiết của việc khuyến khích người trẻ tham gia vào nghiên cứu khoa học, hướng tới giải quyết ngày càng nhiều vấn đề trên toàn cầu.

Phát biểu tại lễ trao giải, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, chủ đề của giải thưởng năm nay là “Cùng vươn mình - Cùng thịnh vượng” như một lời kêu gọi mạnh mẽ mang tính toàn cầu về sự phát triển, trên tinh thần đoàn kết, tiến bộ, sẻ chia, tạo cơ hội cho mọi người dân, mọi quốc gia. Đó cũng là tinh thần vượt qua giới hạn tri thức, thúc đẩy hợp tác toàn cầu và mang lại lợi ích thiết thực cho nhân loại.

“Nhìn lại hành trình 5 năm qua, chúng ta có thể khẳng định: Giải thưởng này không chỉ vinh danh các công trình khoa học xuất sắc mà còn tạo ra những cuộc đối thoại, diễn đàn quý báu giữa các nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách. Từ đó, những tư tưởng mới, cách tiếp cận mới, mô hình hợp tác mới được khơi mở và lan tỏa rộng rãi”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội đánh giá, các công trình khoa học đều thể hiện tư duy đổi mới mạnh mẽ, sáng tạo tiên phong.

“Những công trình nghiên cứu này sẽ tiếp tục lan tỏa cảm hứng, củng cố niềm tin của xã hội vào sức mạnh của khoa học công nghệ trong việc giải quyết những vấn đề cấp bách của toàn cầu”, Chủ tịch Quốc hội tin tưởng.

Phát biểu khai mạc buổi lễ, Giáo sư Richard Henry Friend - Chủ tịch Hội đồng Giải thưởng VinFuture, cho biết: “Hôm nay là dịp đặc biệt để nhìn lại hành trình 5 năm của Quỹ VinFuture - một hành trình được dẫn dắt bởi tầm nhìn mang khoa học phụng sự nhân loại”.

Với cương vị là Chủ tịch Hội đồng Giải thưởng ngay từ những ngày đầu, ông Richard Henry Friend bày tỏ niềm tự hào được đồng hành cùng Quỹ trong sứ mệnh lớn lao này: Tôn vinh những phát kiến khoa học mang lại lợi ích thiết thực cho hàng triệu, thậm chí hàng tỷ người trên thế giới.

Giáo sư Richard Henry Friend khẳng định, các nhà khoa học được vinh danh năm 2025 mang đến những khám phá khoa học xuất sắc, góp phần tạo ra lợi ích lớn lao cho xã hội - cả về phúc lợi con người lẫn phát triển bền vững. Công trình của họ nhắc chúng ta rằng khoa học không chỉ là tri thức, mà còn là trách nhiệm - trách nhiệm đóng góp vào tương lai tốt đẹp hơn cho hành tinh và các thế hệ tiếp theo.

“Đôi khi, chúng ta lo ngại rằng khoa học mới có thể mở ra một ‘chiếc hộp Pandora’ và cần sự cẩn trọng để định hướng các công nghệ mạnh mẽ theo hướng an toàn và đúng đắn. Nhưng nhiều hơn thế, như quý vị sẽ thấy tối nay, những lợi ích mà các phát minh mang lại là vô cùng rõ ràng - và đằng sau đó là những câu chuyện đầy cảm hứng về trí tuệ, nghị lực và niềm tin vào khoa học”, ông Richard Henry Friend nói.

Nhận định Giải thưởng VinFuture ngày càng nhận được lượng đề cử lớn, Giáo sư Richard Henry Friend cho biết, mùa giải năm nay nhận được 1.705 đề cử. Công tác tuyển chọn bắt đầu ngay sau thời điểm đóng hạn đề cử vào tháng Tư với sự tham gia của Hội đồng Sơ khảo, và kéo dài đến cuối tháng 8 - thời điểm Hội đồng Giải thưởng đưa ra quyết định cuối cùng.

Giáo sư Richard Henry Friend cho rằng những nhà khoa học đoạt giải VinFuture 2025 là minh chứng cho giá trị của sự bền bỉ, tinh thần phụng sự và niềm tin vào sức mạnh của tri thức. “Tất cả thành viên Hội đồng Giải thưởng và bản thân tôi đều hy vọng rằng quý vị sẽ tiếp tục phát huy những nghiên cứu xuất sắc của mình, để tiếp tục mang đến nhiều lợi ích hơn nữa cho cộng đồng thế giới”, ông Richard Henry Friend nói.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc cùng các lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các ban, Bộ, ngành Trung ương và lãnh đạo các tỉnh, thành phố; Chủ tịch Tập đoàn Vingroup Phạm Nhật Vượng tham dự lễ trao giải.

Các nhà khoa học và khách mời trò chuyện trước giờ khai mạc Lễ trao giải VinFuture 2025.

Giải thưởng Chính VinFuture trị giá 3 triệu USD (hơn 79 tỷ đồng) sẽ được trao cho công trình nghiên cứu có ảnh hưởng lớn đến quy mô dân số toàn cầu. Ba giải đặc biệt trị giá 500.000 USD (hơn 13 tỷ đồng) mỗi giải, dành cho nhà khoa học nữ, nhà khoa học đến từ các nước đang phát triển và nhà khoa học nghiên cứu các lĩnh vực mới.

Theo Ban tổ chức, mùa giải năm nay VinFuture ghi nhận hơn 1.700 hồ sơ từ hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ (gấp 2,8 lần mùa 1), cho thấy uy tín và sức lan tỏa ngày càng mạnh mẽ của giải thưởng sau nửa thập kỷ phát triển.

Những công trình được vinh danh là kết tinh của tư duy tiên phong, của những nỗ lực bền bỉ vượt lên thách thức và của khát vọng dùng khoa học để phụng sự cuộc sống.

GS Đặng Văn Chí, thành viên Hội đồng Giải thưởng VinFuture, tiết lộ Giải thưởng Chính năm nay là công trình nghiên cứu có tầm ảnh hưởng đến quy mô dân số rất lớn trên toàn cầu.

Xuyên suốt Lễ trao giải, thông điệp “Cùng vươn mình - Cùng thịnh vượng” của VinFuture 2025 sẽ được kể lại bằng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại, kết hợp cùng bản sắc Việt Nam. Những tiết mục được chuẩn bị công phu sẽ tái hiện hành trình 5 năm của VinFuture: Từ khởi nguồn khát vọng đến những tác động mang tầm toàn cầu.

Bên cạnh các ngôi sao khoa học, sân khấu Lễ trao giải VinFuture 2025 sẽ có sự xuất hiện của Alicia Keys - biểu tượng âm nhạc toàn cầu, chủ nhân của 17 tượng vàng Grammy danh giá.

Trong khi đó, quán quân Intervision 2025 Đức Phúc, trong lần đầu góp mặt, sẽ mang đến phần biểu diễn kết hợp nét đẹp văn hóa dân tộc với âm nhạc hiện đại, khắc họa một Việt Nam giàu bản sắc và đang vươn mình mạnh mẽ trên hành trình hội nhập.