Truy tìm lỗ hổng 'ngồi trên trời' soạn luật ở Việt Nam

Ở nhiều nước có hẳn một ủy ban soạn thảo dự án luật. Tuy nhiên, quyền của công chúng tham gia vào quá trình xây dựng pháp luật, chính sách được Hiến pháp và pháp luật quy định.

Để ban hành một đạo luật, người ta tiến hành theo một quy trình cơ bản như sau: Mỗi khi có yêu cầu ban hành một đạo luật nào đó, ủy ban này “đặt hàng” cho các chuyên gia pháp luật, có thể đặt hàng cho nhiều chuyên gia, mỗi chuyên gia chỉ soạn thảo một chương hoặc một số điều.

Một đạo luật được ví như là một đề tài (công trình) khoa học cấp quốc gia, mà ủy ban dự thảo dự án luật là hội đồng nghiệm thu đề tài.

Các chuyên gia được mời soạn thảo dự án luật, phải trả lời được câu hỏi đối với từng vấn đề mà chuyên gia đó nêu trong từng điều khoản của dự án luật: Vì sao quy định như vậy, quy định như vậy thì được hiểu như thế nào?

Nếu dự thảo luật của chuyên gia được nghiệm thu, nội dung các câu trả lời sẽ được coi là văn bản “giải thích chính thức” sau khi dự án luật được ban hành. Khi ủy ban soạn thảo dự án luật có một đạo luật (dự thảo) hoàn chỉnh thì mới trình Quốc hội thông qua.

Theo ông Minh, vấn đề quan trọng là cần phải thay đổi lại quy trình lấy ý kiến nhân dân, đối tượng chịu sự tác động trước khi ban hành văn bản.

Tôi từng ví việc làm ra những văn bản trái luật, thiếu thực tế là ngồi trên trời mà làm chính sách. Ví dụ, có không ít bộ, ngành luôn khẳng định rằng khi ban hành văn bản này chúng tôi đã lấy ý kiến người dân, lấy ý kiến đối tượng có liên quan. Nhưng hỏi ra mới biết họ chỉ đăng dự thảo văn bản đó trên website của bộ, ngành mình. Ông Ngô Văn Minh - Ủy viên thường trực Ủy ban Pháp luật của Quốc hội

Thế nhưng, trên thực tế, tại Việt Nam hiện nay có không ít người “ngồi trên trời làm luật”. Do không gắn với thực tiễn, không lắng nghe ý kiến đóng góp của các chuyên gia pháp luật nên những quy định, dự thảo luật được đưa ra bị dư luận ném đã dữ dội.